Στο δοκίμιό του Κριτική της ελευθερίας της βουλήσεως (Über die Freiheit des menschlichen Willens, 1839), αναλαμβάνει να απαντήσει στο φιλοσοφικό ερώτημα αν η συνείδηση είναι απόδειξη ότι οι άνθρωποι διαθέτουμε ελεύθερη βούληση.

To βιβλίο, που είναι γραμμένο σε απλή γλώσσα και περιέχει παραστατικά παραδείγματα, θα είναι ένα από τα δύο δοκίμια που θα συναποτελέσουν αργότερα τα Δύο θεμελιακά προβλήματα της ηθικής.

Αρχικά, υποστηρίζει πως η ελευθερία δεν είναι παρά ένα αρνητικό δεδομένο: ορίζεται ως έλλειψη περιορισμών και χωρίζεται σε φυσική, πνευματική και ηθική. Ως συνείδηση ορίζεται η αντίληψη του ίδιου του εαυτού μας σε αντιδιαστολή προς τον εξωτερικό κόσμο. Βασική ιδιότητα της συνείδησής μας, υποστηρίζει ο Schopenhauer, είναι η βούληση.

Από εκείνη προέρχονται όλα τα συναισθήματα, ακόμη και οι σχέσεις που συνάπτουμε με τον εξωτερικό κόσμο. Πρόκειται για προσυνειδησιακή λειτουργία, κατά συνέπεια δε μπορεί να διαφωτιστεί από τη συνείδηση. Εδώ λοιπόν τίθεται το ερώτημα: η βούλησή μας είναι ελεύθερη ή ετεροκαθορίζεται; Ο Schopenhauer απαντά εισάγοντας το νόμο της απόλυτης αιτιοκρατίας (ντετερμινισμός): κάθε πράγμα που συμβαίνει έχει μια αιτία από την οποία αναπόδραστα προκύπτει. Για τα αντικείμενα είναι η «στενή αιτιότητα», για τα φυτά είναι ο «ερεθισμός», ενώ τα ζώα και ο άνθρωπος υπακούουν σε αυτό που ονομάζεται «αιτιολογία».

Η διαφορά του ανθρώπου από τα ζώα είναι ότι εκείνος διαθέτει αφαιρετική λογική, με τη βοήθεια τις οποίες μπορεί να εξάγει γενικά συμπεράσματα από τις επί μέρους εξωτερικές παραστάσεις γύρω του. Με τη λογική του ο άνθρωπος δημιουργεί τον πολιτισμό. Μέσω των παραστάσεων, ο νόμος της αιτιότητας δρα πάνω μας και καθορίζει τις αποφάσεις μας.

Για να τεκμηριώσει τα συμπεράσματά του, ο Γερμανός Φιλόσοφος επικαλείται τις απόψεις προγενέστερων στοχαστών, θρησκευτικών συγγραφέων και λογοτεχνών, οι οποίοι φαίνεται να επαληθεύουν την αιτιοκρατία του. Σύμφωνα με το Schopenhauer, ο χαρακτήρας κάθε ανθρώπου διαθέτει τρεις βασικές ιδιότητες: είναι ατομικός, εμπειρικός και αναλλοίωτος. Κάθε άνθρωπος έχει το δικό του μοναδικό χαρακτήρα, αυτός ο χαρακτήρας αποκαλύπτεται όμως εμπειρικά, από τις πράξεις στις οποίες ο άνθρωπος προβαίνει.

Επιπλέον, κάθε άνθρωπος είναι αυτό που είναι και δεν αλλάζει με κανέναν τρόπο: ο κλέφτης θα παραμείνει για πάντα κλέφτης και όποιος είναι τίμιος παραμένει έτσι για όλη του τη ζωή. Καθετί σε αυτόν τον κόσμο είναι προκαθορισμένο νομοτελειακά και δε θα μπορούσε να είναι διαφορετικό. Το συμπέρασμα του δοκιμίου είναι ότι η συνείδηση δεν αποτελεί απόδειξη για την ελευθερία της βούλησής μας, ενώ ως αντικείμενα του φαινομενικού κόσμου δεν έχουμε ελευθερία επιλογών.

Ωστόσο, ο Schopenhauer ισχυρίζεται ότι οι άνθρωποι είμαστε στην πραγματικότητα ελεύθεροι. Πώς γίνεται αυτό; Μπορεί να μην είμαστε ελεύθεροι ως «φαινόμενα», είμαστε όμως ως «νοούμενα», σύμφωνα με τη διάκριση που πρώτος είχε εισηγηθεί ο Immanuel Kant. Αυτό σημαίνει πως οι άνθρωποι είμαστε ελεύθεροι όχι να πράττουμε όπως εσφαλμένα νομίζουμε, αλλά να είμαστε.

Αναλόγως με το ποιοι επιλέγουμε να είμαστε κάνουμε αναγκαία όσα κάνουμε. Με αυτό το συμπέρασμά του, ο Schopenhauer διατηρεί την ελευθερία της βούλησης, απωθώντας τη στο επίπεδο του προσυνειδητού. Η  ελευθερία δεν είναι παρά ένα μυστήριο, είναι η κατάληξη του παρόντος δοκιμίου.

Comments are closed.

© Copyright 2019 – Alle Rechte vorbehalten | bavariagr.de